Laten we beginnen met de overeenkomst tussen deze twee mooie vormen van relatietherapie. Beide vormen van therapie zijn gebaseerd op een gedegen wetenschappelijke theorie. Daarnaast is er naar beide vormen van relatietherapie veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Daaruit blijkt dat dat zowel IBCT- als EFT-relatietherapie zorgen voor positieve veranderingen in de relatie: stellen gaan beter gaan communiceren en worden tevredener over hun relatie. Wie beide vormen van therapie kent zal ook zien dat er een aantal technieken zijn waarin EFT en IBCT op elkaar lijken. Belangrijke overeenkomsten tussen EFT en IBCT zijn bijvoorbeeld dat in beide vormen van relatietherapie de therapeut partners helpt om:
- destructieve interactiepatronen in de relatie om te buigen tot constructieve patronen van met elkaar omgaan
- hun kwetsbare emoties richting elkaar te verwoorden waardoor de emotionele connectie tussen partners wordt versterkt
Verschillen
- Onderliggende uitgangspunten. EFT is gebaseerd op de gehechtheidstheorie die stelt dat elk mens behoefte heeft aan geborgenheid en verbondenheid met anderen. In die ontwikkeling naar geborgenheid en verbondenheid kan, door allerlei redenen, van alles misgaan waardoor mensen zich niet goed meer willen of durven hechten aan hun partner. EFT ziet hechtingsproblemen dan ook als het onderliggende probleem in relatietherapie waaraan moet worden gewerkt. IBCT is daarentegen gestoeld op de zelf-differentiatietheorie en de tweede en derde generatie cognitieve gedragstherapie (die weer gestoeld is op de leertheorie). IBCT ziet de bron van relatieproblemen in partners onvermogen om om te gaan met onderlinge verschillen. Verschillen kunnen daarbij te maken hebben verschillen in persoonlijkheid, opvoeding achtergrond behoeften, wensen, hechting, etc. In IBCT leren mensen deze verschillen en andere zaken aan hun partner die ze niet kunnen veranderen accepteren of tolereren. Of ze trekken daar de conclusie uit als ze dat niet kunnen. Daarnaast leren ze beter communiceren. Overigens blijkt wel uit onderzoek dat IBCT ook iets verandert aan de manier van hechten van partners. Deze is, na therapie, duidelijk in positieve zin veranderd. Het is alleen geen expliciet doel van IBCT, behalve als de hulpvraag in die termen zou luiden.
- Co-regulatie of ook zelfregulatie? EFT richt zich primair zich op het versterken van de co-regulatie tussen partners, oftewel de manier waarop partners met elkaar omgaan. IBCT doet dat ook, maar doet ook iets anders. Ze stimuleert partners ook als individuen om hun emoties, impulsen en behoeften beter te verdragen en reguleren. We noemen dit zelfregulatie. Door het stimuleren van een gezonde zelfregulatie worden partners minder reactief (ze laten zich minder ‘opfokken’ door elkaar), waardoor de communicatie ook verbetert. Zowel EFT als IBCT proberen de ervaren veiligheid in de relatie te versterken. IBCT gaat er echter ook vanuit dat in elke relatie wel eens onzekerheid een rol speelt, en probeert partners te helpen hier beter mee om te gaan.
-
- Rol van de therapeut. In EFT vormt de therapeut een belangrijke hechtingsfiguur die partners helpt zich veiliger aan elkaar te hechten. In IBCT is dat niet het geval. In IBCT is de therapeut rolmodel en coach, maar geen hechtingsfiguur.
-
- Belang van thuis oefenen. Belangrijke consequentie van het gedachtengoed van EFT is dat het opdoen van nieuwe inzichten en het aanleren van ander gedrag primair plaatsvindt in de sessies zelf. Alhoewel veel EFT therapeuten wel oefenopdrachten meegeven voor thuis, is dat niet wat EFT voorschrijft. Dit legt een bepaalde druk bij de therapeut: het moet immers in de sessie gebeuren. IBCT gaat er juist van uit dat het grootste deel van het werk thuis moet gebeuren. Nieuwe vaardigheden en inzichten beklijven alleen als je ze herhaalt en oefent (leertheorie), als je merkt dat ze voordelen hebben en ze eigen worden. In de sessie wordt gewerkt aan nieuwe inzichten en vaardigheden maar die moeten, zoals gezegd, thuis verder worden uitgediept, herhaald en verbeterd.
-
- Ervaren complexiteit. Wat we van cursisten horen die ook een cursus EFT hebben gevolgd of ermee werken is dat ze IBCT als laagdrempeliger ervaren. Ze geven aan het fijn te vinden dat bij IBCT de technieken relatief eenvoudig aan te leren zijn en dat de oefeningen voor cliënten veel houvast bieden. Zeker voor beginnend therapeuten is de laagdrempeligheid van IBCT prettig. Het IBCT protocol en het werkboek voor cliënten geven richting aan de therapie, een mogelijke invulling aan de sessies en oefeningen voor thuis die helder en goed zijn uitgewerkt. Dat maakt het leven van de (beginnend) relatietherapeut wat gemakkelijker.
-
- Bruikbaarheid bij de aanpak van geweld in de relaties. Willen partners zich kwetsbaar opstellen dan is het nodig dat de relatie wordt ervaren als voldoende veilig. Is er sprake van verbaal of fysiek geweld, dan moet dat dan ook eerst stoppen. Meer dan EFT, bevat IBCT verschillende emotieregulatietechnieken die helpen het geweld te stoppen, en die ingezet kunnen worden voordat er gepraat kan worden vanuit kwetsbaarheid.
-
- Passend bij Oosterse en collectivistische culturen. Westerse methoden van therapie zijn niet automatisch toepasbaar en effectief in andere, meer collectivistisch culturen. Er is echter nog maar zeer weinig onderzoek gedaan naar de effectiviteit van EFT en IBCT in andere culturen. In een van de schaarse studies die wel is uitgevoerd vonden Farabi en collega’s (2023) bewijs voor de effectiviteit van IBCT in Iran. Een klein onderzoek naar de effectiviteit van EFT in Taiwan vond daarentegen geen positieve effecten op de relatie. Op basis van deze paar onderzoeken valt natuurlijk nog weinig te zeggen over de effectiviteit van EFT en IBCT in collectivistische culturen. Wel lijkt het gedachtengoed achter IBCT heel universeel en bij mensen van alle culturen te passen. In elke relatie, waar ook ter wereld, spelen verschillen tussen partners immers een rol. Bij EFT lijkt dat wat anders te liggen. Naar onze Westerse maatstaven zijn mensen in bijvoorbeeld Azie relatief onveilig gehecht. Vanuit de EFT zou je dat kunnen zien als een probleem, vanuit de IBCT niet. Een wat meer onveilige hechting is niet per se een probleem of ‘slecht’. Het is simpelweg het gevolg van een cultureel andere manier van met elkaar omgaan en een andere beleving van emoties. Daarnaast weten we dat gedragsmatige technieken, zoals gebezigd in de IBCT, goed passen bij veel clienten uit collectivistische culturen. Het lijkt er dus op dat IBCT universeel wat breder toepasbaar is dan EFT. Dit is op dit moment echter alleen nog maar een goed onderbouwde aanname (en geen hard feit).
Welke ‘smaak’ past bij je?
Bij de Relatie Guide zien we IBCT en EFT niet als concurrerende therapieën. Beide methoden geven eenvoudigweg een andere invalshoek op het verbeteren van relaties, met elk hun eigen gedachtengoed, technieken en werkzame ingrediënten. Wat we belangrijk vinden in elke vorm van (relatie)therapie is dat deze evidence-based is en wordt gesteund door wetenschappelijk onderzoek. We willen elke relatietherapeut en elk stel dat hulp zoekt vooral stimuleren om te kijken welke ‘smaak’ (IBCT dan wel EFT) het beste bij hem of haar past.
